Hội Chứng Angelman Là Gì? Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Và Cách Chẩn Đoán

Hội chứng Angelman là một rối loạn di truyền thần kinh, ảnh hưởng chủ yếu đến sự phát triển vận động, ngôn ngữ, khả năng học tập và hành vi của trẻ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và xác định chính xác nguyên nhân di truyền có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chăm sóc, can thiệp phát triển và tư vấn cho gia đình.

1. Hội Chứng Angelman Là Gì?

Khái niệm hội chứng Angelman

Hội chứng Angelman (Angelman syndrome) là một rối loạn di truyền thần kinh hiếm gặp, đặc trưng bởi chậm phát triển, suy giảm khả năng ngôn ngữ, khó khăn trong vận động và thăng bằng, cùng một số biểu hiện hành vi đặc trưng.

Bệnh thường liên quan đến sự mất hoặc suy giảm chức năng của bản sao gen UBE3A có nguồn gốc từ mẹ trong các tế bào thần kinh. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều cơ chế di truyền khác nhau, không chỉ do mất đoạn nhiễm sắc thể số 15.

Hội chứng Angelman ảnh hưởng đến trẻ như thế nào?

Trẻ mắc hội chứng Angelman thường bị ảnh hưởng đến việc phát triển trí tuệ và học tập. Trẻ có thể thường xuyên cười không tự chủ, phấn khích, dễ bị kích động. Ngoài ra trẻ có thể bị gặp khó khăn trong việc vận động như ngồi, đứng, đi lại và khả năng nói bị hạn chế.

2. Nguyên nhân gây hội chứng Angelman

Hội chứng angelman nguyên nhân do một rối loạn di truyền gây ra bởi gen UBE3A nằm trên nhiễm sắc thể số 15.

Vai trò của gen UBE3A trong hội chứng Angelman

Gen UBE3A đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển và hoạt động bình thường của não bộ. Gen UBE3A nằm trên nhiễm sắc thể số 15 và mã hóa protein ubiquitin-protein ligase E3A. Protein này tham gia hệ thống ubiquitin, một cơ chế giúp tế bào đánh dấu và điều hòa sự phân hủy của các protein. Quá trình này có vai trò quan trọng đối với hoạt động của tế bào thần kinh và sự phát triển bình thường của não bộ.

Các cơ chế di truyền gây hội chứng Angelman

Một số cơ chế di truyền gây ra hội chứng Angelman:

Mất đoạn nhiễm sắc thể 15 có nguồn gốc từ mẹ: Mất đoạn vùng 15q11.2-q13 là cơ chế thường gặp nhất, có thể ảnh hưởng đến UBE3A và các gen lân cận. Thường liên quan đến biểu hiện lâm sàng nặng hơn.
Biến thể/đột biến gen UBE3A: Bản sao UBE3A của mẹ có biến thể gây bệnh, có thể làm giảm hoặc mất chức năng protein UBE3A. Tuy nhiên cần phân biệt với mất đoạn lớn trên nhiễm sắc thể 15.
Bất thường phân ly đơn thân (UPD) có nguồn gốc từ bố: Trẻ nhận cả hai bản sao vùng liên quan từ bố, trong đó không có bản sao UBE3A hoạt động có nguồn gốc từ mẹ trong não.
Khiếm khuyết trung tâm in dấu (Imprinting Center Defect): Bất thường tại vùng điều hòa quá trình in dấu khiến UBE3A có nguồn gốc từ mẹ bị bất hoạt không phù hợp. Trường hợp này có thể liên quan đến nguy cơ tái diễn trong gia đình.

Việc xác định đúng cơ chế gây bệnh không chỉ giúp củng cố chẩn đoán mà còn có ý nghĩa trong đánh giá nguy cơ tái mắc ở những lần mang thai sau.

3. Dấu Hiệu Và Triệu Chứng Hội Chứng Angelman

Các biểu hiện của hội chứng Angelman thường tiến triển theo thời gian.

Dấu hiệu hội chứng Angelman ở trẻ sơ sinh

Trong những tháng đầu đời, trẻ mắc hội chứng Angelman có thể chưa biểu hiện những đặc điểm dễ nhận biết. Một số dấu hiệu gợi ý bao gồm:

Khả năng bú hoặc ăn gặp khó khăn ở một số trẻ.
Trương lực cơ thấp, trẻ có vẻ mềm nhũn hoặc kiểm soát đầu chưa tốt.
Chậm đạt được các mốc phát triển vận động.
Phản ứng và tương tác với môi trường chưa tương ứng với độ tuổi.

Nếu trẻ chậm đạt các mốc phát triển, giảm trương lực cơ hoặc có biểu hiện bất thường kéo dài, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá phù hợp.

Các triệu chứng điển hình của hội chứng Angelman

Hội chứng Angelman có những triệu chứng điển hình như:

Chậm phát triển và khuyết tật trí tuệ: Chậm phát triển vận động, nhận thức, khả năng học tập hạn chế.
Rối loạn ngôn ngữ: Nói rất ít hoặc không nói, khó phát triển ngôn ngữ lời nói, có thể cần hình thức giao tiếp thay thế.
Rối loạn vận động và thăng bằng: Dáng đi không vững, khó giữ thăng bằng, vận động tay chân không phối hợp, có thể xuất hiện dáng đi đặc trưng.
Động kinh và các vấn đề thần kinh: đây là biểu hiện thường gặp, có thể khởi phát từ giai đoạn trẻ nhỏ, loại và mức độ cơn co giật khác nhau giữa từng trẻ.
Hành vi vui vẻ, dễ kích thích: Trẻ thường xuyên mỉm cười hoặc cười, dễ kích động, có xu hướng hoạt động nhiều và khó tập trung.
Rối loạn giấc ngủ: Khó đi vào giấc ngủ, ngủ không đủ hoặc ngủ ngắt quãng, có thể cần các biện pháp hỗ trợ giấc ngủ.

Một số đặc điểm thể chất có thể gặp

Kích thước đầu nhỏ, phần sau đầu phẳng
Sắc tố giảm khiến tóc, da và mắt có màu nhạt hơn bình thường.
Trẻ có tật đẩy lưỡi, hay lè lưỡi ra ngoài, miệng rộng.
Vẹo cột sống: Cột sống của một số ít bệnh nhân có thể phát triển theo hướng cong bất thường, dáng đi không tự nhiên.
Béo phì: lớn hơn một chút trẻ sẽ thèm ăn nhiều hơn trẻ bình thường, lâu dài có thể dẫn tới béo phì.

Bác sĩ có thể cân nhắc hội chứng Angelman khi trẻ có một hoặc nhiều biểu hiện như:

Chậm phát triển rõ rệt, đặc biệt về vận động và ngôn ngữ.
Hạn chế nghiêm trọng khả năng nói.
Đi lại không vững, phối hợp vận động kém hoặc có dáng đi đặc trưng.
Thường xuyên cười, dễ phấn khích đi kèm chậm phát triển.
Có cơn co giật hoặc bất thường trên điện não đồ.
Có những đặc điểm lâm sàng khác phù hợp với hội chứng Angelman.

Khi nghi ngờ, bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện để phân biệt với các rối loạn phát triển thần kinh hoặc bệnh lý di truyền khác. Không nên tự kết luận trẻ mắc hội chứng chỉ dựa trên thông tin tìm hiểu hoặc biểu hiện quan sát được tại nhà.

4. Hội Chứng Angelman Có Phòng Ngừa Được Không?

Có thể phòng ngừa hội chứng Angelman không?

Phần lớn trường hợp hội chứng Angelman không xuất phát từ việc cha mẹ truyền trực tiếp bất thường di truyền cho con mà do biến đổi phát sinh mới. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể liên quan đến biến thể gen hoặc bất thường vùng điều hòa được di truyền trong gia đình.

Vì vậy, nếu gia đình đã có con mắc hội chứng Angelman hoặc có tiền sử liên quan, nên được tư vấn di truyền để xác định cơ chế gây bệnh và đánh giá nguy cơ tái mắc trước khi mang thai lần tiếp theo.

Vai trò của tư vấn di truyền

Tư vấn di truyền giúp gia đình hiểu rõ nguyên nhân gây hội chứng Angelman, cách thức di truyền và khả năng tình trạng này xuất hiện ở những lần mang thai sau. Sau khi có kết quả xét nghiệm của trẻ, bác sĩ hoặc chuyên gia di truyền có thể xem xét việc xét nghiệm bổ sung cho cha mẹ. Qua đó, gia đình được cung cấp thông tin về nguy cơ tái mắc và các lựa chọn phù hợp với hoàn cảnh của mình.

Có thể phát hiện hội chứng Angelman trước sinh không?

Trong những gia đình đã có người mắc hội chứng Angelman và xác định được cơ chế di truyền gây bệnh, bác sĩ có thể tư vấn xét nghiệm di truyền trước sinh phù hợp để đánh giá nguy cơ ở thai nhi. Việc lựa chọn phương pháp xét nghiệm phụ thuộc vào bất thường phân tử đã được xác định và cần có tư vấn chuyên môn trước khi thực hiện.

NIPT thông thường không thay thế được xét nghiệm di truyền chuyên biệt để xác định hội chứng Angelman. Nếu gia đình có tiền sử bệnh hoặc thuộc nhóm nguy cơ, mẹ bầu nên trao đổi với bác sĩ chuyên khoa di truyền hoặc sản khoa để được hướng dẫn phù hợp.

Kết luận

Hội chứng Angelman có thể gây ảnh hưởng lớn đến sức khoẻ và đời sống của người bệnh. Mặc dù chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn, nhưng việc sàng lọc từ sớm và theo dõi tiền sử gia đình có thể giúp bố mẹ phát hiện sớm nguy cơ mắc bệnh ở thai nhi. Từ đó trao đổi với bác sĩ chuyên môn để đưa ra những quyết định chăm sóc và kế hoạch sinh sản phù hợp.

Với các mẹ bầu đang tìm hiểu về sàng lọc trước sinh, xét nghiệm NIPT-GENOLIFE là xét nghiệm đáng lựa chọn nhờ tính chính xác cao, được đồng hành tư vấn 1-1 với các chuyên gia. Mẹ có thể liên hệ tới Genolife để được tư vấn lựa chọn gói xét nghiệm phù hợp.

Lưu ý: NIPT là xét nghiệm sàng lọc trước sinh, không thay thế xét nghiệm chẩn đoán di truyền chuyên biệt đối với hội chứng Angelman

Viện Công nghệ Di truyền GENOLIFE

Địa chỉ: TT03A-6, Hoàng thành City, Mỗ Lao, Mộ Lao, Hà Đông, Hà Nội

Facebook: Genolife – Phòng Xét nghiệm Di truyền

Email: info@genolife.com.vn

Hotline: 1900.638.023