Ảnh hưởng của khảm nhau thai (mosaic) lên độ chính xác NIPT
NIPT là xét nghiệm sàng lọc trước sinh dựa trên ADN tự do của nhau thai trong máu mẹ. Trong một số trường hợp, hiện tượng khảm nhau thai (mosaic) có thể làm ảnh hưởng đến độ chính xác của xét nghiệm này.
1. NIPT dựa vào ADN từ đâu?
NIPT (Non-Invasive Prenatal Testing) phân tích cfDNA (cell-free DNA) trong máu mẹ.
Trong mẫu máu mẹ có:
- ADN tự do của mẹ
- ADN tự do của thai nhi (nguồn gốc từ nhau tha)i
Phần ADN từ nhau thai được gọi là cffDNA (cell-free fetal DNA). Do đó, kết quả NIPT phản ánh thông tin di truyền của nhau thai hơn là của thai nhi trực tiếp.
2. Khảm nhau thai (mosaic) là gì?
Tình trạng khảm nhau thai (mosaic nhau thai) xảy ra khi trong nhau thai tồn tại hai hoặc nhiều dòng tế bào có bộ nhiễm sắc thể khác nhau. Một số tế bào có bộ nhiễm sắc thể bình thường, trong khi các tế bào khác mang bất thường.
Hiện tượng này còn được gọi là confined placental mosaicism (CPM).
Theo Hiệp hội Di truyền Y học Hoa Kỳ (ACMG), CPM xảy ra ở khoảng 1–2% thai kỳ.
3. Vì sao khảm nhau thai có thể ảnh hưởng đến NIPT?
Do NIPT phân tích cfDNA từ nhau thai, nếu nhau thai có mosaic nhiễm sắc thể, kết quả xét nghiệm có thể phản ánh bất thường của nhau thai chứ không phải của thai nhi.
Điều này có thể dẫn đến:
- kết quả dương tính giả
- kết quả không phù hợp với tình trạng của thai
Theo ACOG, CPM là một trong những nguyên nhân quan trọng của kết quả NIPT dương tính giả.
4. Các tình huống có thể xảy ra
Khi có khảm nhau thai, có thể xảy ra nhiều kịch bản khác nhau.
Ví dụ:
- nhau thai bất thường nhưng thai bình thường
- cả thai và nhau thai đều bất thường
- bất thường chỉ xuất hiện ở một phần nhau thai
Theo ACMG, mức độ khảm trong nhau thai có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ cfDNA bất thường trong máu mẹ.
5. Khi NIPT dương tính, cần làm gì?
NIPT là xét nghiệm sàng lọc, không phải xét nghiệm chẩn đoán.
Nếu NIPT cho kết quả bất thường, bác sĩ thường khuyến cáo thực hiện xét nghiệm chẩn đoán.
Các xét nghiệm thường được sử dụng gồm:
- chọc ối
- sinh thiết gai nhau
Theo ACOG, chọc ối giúp phân tích trực tiếp nhiễm sắc thể của thai nhi. Điều này giúp xác nhận kết quả NIPT.
6. Khảm nhau thai còn có thể ảnh hưởng đến thai kỳ
Ngoài ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm, khảm nhau thai đôi khi liên quan đến các vấn đề thai kỳ.
Ví dụ:
- thai chậm tăng trưởng
- bất thường nhau thai
- nguy cơ biến chứng thai kỳ
Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), CPM có thể ảnh hưởng đến chức năng của nhau thai trong một số trường hợp.
7. Hiểu đúng về độ chính xác của NIPT
NIPT có độ chính xác rất cao đối với các lệch bội nhiễm sắc thể phổ biến. Tuy nhiên, một số yếu tố sinh học có thể ảnh hưởng đến kết quả. Ví dụ:
- khảm nhau thai
- song thai tiêu biến
- khảm di truyền của mẹ
- bệnh lý nền của mẹ,…
Theo ACOG và ACMG, việc giải thích kết quả NIPT cần kết hợp với siêu âm và đánh giá lâm sàng.
8. Checklist khi nhận kết quả NIPT bất thường
- Trao đổi kết quả với bác sĩ sản khoa
- Thực hiện siêu âm đánh giá thai
- Cân nhắc xét nghiệm chẩn đoán
- Tham vấn chuyên gia di truyền
- Theo dõi thai kỳ theo khuyến cáo
Kết luận
Khảm nhau thai là hiện tượng tồn tại nhiều dòng tế bào nhiễm sắc thể khác nhau trong nhau thai. Do NIPT phân tích cfDNA có nguồn gốc từ nhau thai, hiện tượng này có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của xét nghiệm.
Theo ACOG, ACMG và NIH, kết quả NIPT cần được xác nhận bằng xét nghiệm chẩn đoán khi nghi ngờ bất thường.
Hiểu rõ cơ chế của khảm nhau thai giúp:
- giải thích đúng kết quả NIPT
- giảm lo lắng không cần thiết
- lựa chọn hướng theo dõi thai kỳ phù hợp