Xét nghiệm giải trình tự toàn bộ hệ gen (WGS) trong bệnh tim mạch di truyền: Phát hiện sớm nguy cơ đột tử và bệnh cơ tim
Bệnh tim mạch di truyền có thể gây rối loạn nhịp nguy hiểm và đột tử ngay cả khi người bệnh còn trẻ. Điểm khó là nhiều trường hợp không có triệu chứng rõ cho đến khi xảy ra biến cố. Khi đó, xét nghiệm giải trình tự toàn bộ hệ gen (WGS) có thể giúp tìm “gốc rễ” di truyền. Từ đó, bác sĩ lập kế hoạch theo dõi và phòng ngừa sớm cho cả gia đình.
1. WGS là gì và khác gì xét nghiệm gen “thông thường”?
WGS là xét nghiệm đọc toàn bộ hệ gen của một người (gần như toàn bộ ADN). Nhờ vậy, WGS có thể phát hiện nhiều loại biến thể gen hơn so với xét nghiệm gen giới hạn theo vài gen hoặc theo “gói nhỏ”.
Trong tim mạch, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) nhấn mạnh xét nghiệm di truyền có vai trò quan trọng trong nhóm bệnh tim di truyền (bệnh cơ tim, rối loạn nhịp, bệnh mạch máu, rối loạn mỡ máu gia đình).
2. WGS giúp ích gì trong tim mạch di truyền?
Xác định nguyên nhân ở các bệnh “khó chẩn đoán”
WGS thường được cân nhắc khi:
- Bệnh cảnh gợi ý di truyền nhưng xét nghiệm cơ bản chưa ra nguyên nhân
- Biểu hiện chồng lấp nhiều nhóm bệnh
- Gia đình có nhiều người mắc bệnh tim hoặc đột tử sớm
Các nhóm bệnh hay gặp:
- Bệnh cơ tim (phì đại, giãn, loạn nhịp…)
- Rối loạn nhịp tim di truyền (ví dụ hội chứng QT dài, Brugada…)
- Bệnh động mạch chủ di truyền (phình/tách động mạch chủ)
- Rối loạn mỡ máu di truyền (tăng cholesterol máu gia đình)
Hội Tim mạch châu Âu (ESC) khuyến cáo tư vấn và xét nghiệm di truyền là một phần quan trọng trong đánh giá bệnh cơ tim, đồng thời nhấn mạnh cách tiếp cận theo tiền sử bệnh gia đình.
Sàng lọc người thân: phát hiện “người mang nguy cơ” khi chưa có triệu chứng
Khi tìm được biến thể gen gây bệnh ở người bệnh (gọi là “ca chỉ điểm”), bác sĩ có thể:
- Sàng lọc người thân ruột thịt
- Xác định ai cần theo dõi tim mạch sát hơn
- Giảm bỏ sót người có nguy cơ cao nhưng đang “khỏe”
Đây là giá trị lớn nhất của xét nghiệm gen trong tim mạch: bảo vệ cả gia đình, không chỉ một người.
Cá nhân hóa theo dõi và điều trị
Khi biết yếu tố di truyền, bác sĩ có thể cá nhân hóa:
- Lịch khám, siêu âm tim, điện tim, Holter
- Chỉ định phòng ngừa rối loạn nhịp nguy hiểm
- Định hướng dùng thuốc và mục tiêu kiểm soát
Ví dụ điển hình là tăng cholesterol máu gia đình: xét nghiệm di truyền giúp củng cố chẩn đoán, phát hiện người mang biến thể dù biểu hiện mỡ máu chưa “điển hình”, từ đó can thiệp sớm để giảm nguy cơ bệnh mạch vành sớm.
3. Khi nào khách hàng nên cân nhắc WGS tim mạch?
Bạn nên hỏi bác sĩ về xét nghiệm gen/WGS nếu có một trong các tình huống sau:
- Gia đình có người đột tử do tim, đặc biệt <50 tuổi
- Nhiều người thân mắc bệnh cơ tim hoặc suy tim sớm
- Có rối loạn nhịp nặng, ngất không rõ nguyên nhân
- Tăng cholesterol rất cao từ trẻ/tuổi trẻ, nghi tăng cholesterol máu gia đình
- Phình/tách động mạch chủ hoặc bệnh mạch máu gợi ý di truyền
4. WGS có “tìm ra hết” nguyên nhân không?
Không phải lúc nào cũng ra kết luận chắc chắn. Lý do thường gặp:
- Có biến thể nhưng chưa đủ bằng chứng để khẳng định gây bệnh
- Bệnh do nhiều yếu tố, không chỉ một gen
- Cần kết hợp biểu hiện lâm sàng và gia đình
Vì vậy, các khuyến nghị đều nhấn mạnh tư vấn di truyền và diễn giải kết quả kết hợp với biểu hiện lâm sàng.
Kết luận
Giải trình tự toàn bộ hệ gen (WGS) trong tim mạch di truyền giúp:
- Tìm nguyên nhân di truyền ở ca bệnh khó
- Sàng lọc người thân có nguy cơ
- Hỗ trợ theo dõi và phòng ngừa biến cố nặng
- Chủ động bảo vệ tim mạch cho cả gia đình
Nếu gia đình bạn có tiền sử bệnh tim sớm hoặc đột tử, hãy cân nhắc trao đổi với bác sĩ tim mạch và chuyên gia di truyền để chọn loại xét nghiệm phù hợp (panel gen, WES hoặc WGS).