Viêm phổi sơ sinh và nhiễm trùng huyết: Nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ sơ sinh
Viêm phổi sơ sinh và nhiễm trùng huyết là hai nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ. Hiểu dấu hiệu, nguyên nhân và cách phòng ngừa giúp bảo vệ bé ngay từ đầu đời.
1. Giới thiệu
Viêm phổi sơ sinh và nhiễm trùng huyết (nhiễm khuẩn huyết) là hai nguyên nhân gây tử vong cao nhất ở trẻ dưới 1 tháng tuổi.
Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết: “Nhiễm trùng chiếm hơn 30% các trường hợp tử vong sơ sinh toàn cầu.”
Việc phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và xử trí kịp thời có thể cứu sống trẻ ngay trong những giờ đầu sau sinh.
2. Viêm phổi sơ sinh là gì? Vì sao nguy hiểm?
Viêm phổi sơ sinh là tình trạng phổi của trẻ bị viêm do vi khuẩn, virus hoặc nấm xâm nhập.
Trẻ sơ sinh có hệ miễn dịch yếu, đường thở ngắn và dễ phù nề, nên bệnh diễn tiến rất nhanh. Theo Bộ Y Tế, trẻ bị viêm phổi có thể suy hô hấp trong vài giờ nếu không điều trị đúng.
Nguyên nhân thường gặp
- Nhiễm vi khuẩn từ mẹ khi chuyển dạ (như Streptococcus nhóm B – GBS).
- Nhiễm trùng ối, vỡ ối kéo dài.
- Trẻ sinh non, nhẹ cân.
- Môi trường chăm sóc không đảm bảo vô khuẩn.
Dấu hiệu cảnh báo
- Thở nhanh hoặc rút lõm lồng ngực
- Sốt hoặc hạ thân nhiệt
- Bỏ bú, bú kém
- Da tái, thở rên
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) nhấn mạnh: “Trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng có thể chỉ biểu hiện bằng bú kém hoặc thở nhanh.”
Dấu hiệu rất kín đáo nên bố mẹ phải theo dõi sát.
3. Nhiễm trùng huyết sơ sinh: Mối đe dọa thầm lặng
Nhiễm trùng huyết là tình trạng vi khuẩn xâm nhập vào máu, gây rối loạn toàn thân và có thể dẫn đến sốc nhiễm trùng.
Theo WHO: “Nhiễm trùng huyết là tình trạng cấp cứu, có thể tử vong trong vài giờ nếu không điều trị.”
Nguyên nhân chính
- Vi khuẩn từ mẹ truyền sang khi sinh
- Nhiễm trùng rốn, da, phổi lan vào máu
- Can thiệp y tế không đảm bảo vô khuẩn
Dấu hiệu nhận biết
- Trẻ li bì, bú kém
- Sốt hoặc lạnh run
- Thở nhanh, thở mệt
- Vàng da sớm
- Co giật
Nếu trẻ có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, phải đưa trẻ đi cấp cứu ngay.
4. Điều trị ban đầu & phòng ngừa
Điều trị
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam, trẻ nghi viêm phổi hoặc nhiễm trùng huyết cần:
- Nhập viện ngay
- Thở oxy hoặc hỗ trợ thở nếu suy hô hấp
- Truyền dịch, kháng sinh phổ rộng sớm
- Theo dõi sát dấu hiệu sinh tồn
Điều trị sớm trong giờ vàng quyết định khả năng sống còn.
Phòng ngừa hiệu quả
- Khám thai đầy đủ; xét nghiệm GBS vào cuối thai kỳ
- Giữ vệ sinh tay khi chăm sóc trẻ
- Không để người bệnh tiếp xúc trẻ sơ sinh
- Cho trẻ bú mẹ sớm để tăng miễn dịch
- Theo dõi rốn sạch – khô – không mùi
WHO nhấn mạnh: “Vệ sinh tay là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để giảm nhiễm trùng sơ sinh.”
Kết luận
- Viêm phổi sơ sinh và nhiễm trùng huyết là hai nguyên nhân tử vong hàng đầu nhưng hoàn toàn có thể giảm nguy cơ bằng phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách.
- Bố mẹ cần theo dõi sát bé trong 28 ngày đầu đời – giai đoạn “cửa sổ nguy hiểm” nhất của trẻ.
- Khi bé có biểu hiện bất thường dù rất nhẹ, hãy đưa bé đi khám ngay.
- Điều trị sớm trong giờ vàng giúp cứu sống 90% trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng (theo WHO).