WES ba thế hệ (Trio WES): Vì sao tăng mạnh khả năng tìm nguyên nhân bệnh di truyền so với xét nghiệm một người?
Trong thực hành lâm sàng di truyền, kết quả “không tìm thấy nguyên nhân” hoặc “biến thể chưa rõ ý nghĩa” là vấn đề rất thường gặp khi chỉ xét nghiệm một cá thể. Chính vì vậy, WES ba thế hệ (Trio WES) được phát triển như chuẩn vàng trong chẩn đoán bệnh di truyền ở trẻ em, đặc biệt là: bệnh hiếm, bệnh đa triệu chứng, bệnh khởi phát sớm
1. Điểm mấu chốt của chẩn đoán di truyền: Không chỉ “tìm biến thể”, mà là “diễn giải đúng”
WES giúp phát hiện hàng chục nghìn biến thể gen ở mỗi cá nhân.
Vấn đề lớn nhất không phải là thiếu dữ liệu – mà là quá nhiều dữ liệu.
Trong WES một cá thể:
- Rất khó xác định biến thể nào thực sự gây bệnh
- Nhiều biến thể được xếp loại chưa rõ ý nghĩa
- Bác sĩ không đủ thông tin để kết luận chắc chắn
Đây là lý do Trio WES ra đời.
2. Trio WES hoạt động như thế nào ở mức độ chuyên môn?
Trio WES sử dụng nguyên tắc di truyền Mendel + lọc biến thể theo gia đình, bao gồm:
Phân tích biến thể mới phát sinh (de novo)
- Đột biến chỉ có ở trẻ, không có ở bố mẹ
- Rất thường gặp trong:
- Chậm phát triển trí tuệ
- Tự kỷ
- Co giật khởi phát sớm
WES một người khó xác định được de novo nếu không có gen bố mẹ để đối chiếu.
Phát hiện bệnh di truyền lặn chính xác hơn
Với Trio WES, bác sĩ có thể xác định:
- Trẻ nhận hai biến thể khác nhau từ bố và mẹ (dị hợp tử kép)
- Khẳng định mô hình di truyền lặn gây bệnh
Điều này cực kỳ quan trọng trong:
- Bệnh chuyển hóa bẩm sinh
- Bệnh thần kinh – cơ
- Bệnh rối loạn miễn dịch di truyền
Phân biệt biến thể lành tính và biến thể gây bệnh
Nhiều biến thể trông có vẻ nguy hiểm, nhưng:
- Nếu bố hoặc mẹ mang cùng biến thể và hoàn toàn khỏe mạnh
→ Khả năng cao không phải nguyên nhân gây bệnh
Trio WES giúp loại bỏ nhanh các biến thể gây nhiễu, điều mà WES đơn lẻ không đủ dữ liệu để phân tich.
3. So sánh hiệu quả chẩn đoán
Các tổng quan hệ thống trong di truyền lâm sàng cho thấy:
- WES một cá thể: tỷ lệ tìm nguyên nhân ~ 25 – 35%
- Trio WES: tỷ lệ này tăng lên ~ 40 – 60%, tùy nhóm bệnh
Đặc biệt:
- Ở trẻ < 2 tuổi
- Có biểu hiện thần kinh hoặc dị tật bẩm sinh → Trio WES vượt trội rõ rệt.
4. Giá trị mà khách hàng thường chưa được giải thích rõ
Tiết kiệm chi phí về lâu dài
Dù chi phí ban đầu cao hơn, nhưng Trio WES:
- Tránh xét nghiệm lặp lại
- Tránh điều trị sai hướng
- Rút ngắn “hành trình tìm chẩn đoán” (diagnostic odyssey)
Tư vấn sinh sản chính xác
Trio WES cho phép bác sĩ:
- Ước tính nguy cơ tái phát ở lần mang thai sau
- Đề xuất:
- Sàng lọc trước sinh
- Chẩn đoán trước sinh
- Hoặc sàng lọc phôi nếu cần
Đây là lý do WES một người gần như không đủ cho tư vấn sinh sản.
5. Khi nào WES một người là chưa đủ?
Bạn nên ưu tiên Trio WES ngay từ đầu nếu:
- Trẻ có nhiều triệu chứng không liên quan rõ ràng
- Bệnh khởi phát sớm (sơ sinh – nhũ nhi)
- Gia đình đã xét nghiệm gen nhưng kết quả mơ hồ
- Cần quyết định sinh thêm con
Kết luận
GÓC NHÌN THỰC TẾ CHO KHÁCH HÀNG
WES một cá thể giúp tìm manh mối – WES ba thế hệ giúp đưa ra câu trả lời. Trong bệnh di truyền phức tạp:
- Trio WES không phải là xét nghiệm “xa xỉ”
- Mà là xét nghiệm đúng ngay từ đầu
Đúng xét nghiệm – đúng thời điểm – đúng chiến lược chính là điều gia đình cần nhất.