WGS sàng lọc sơ sinh: Có nên giải mã gen cho mọi đứa trẻ?

WGS trong sàng lọc sơ sinh được kỳ vọng giúp phát hiện cùng lúc hàng trăm bệnh hiếm ở trẻ. Tuy nhiên, một loạt tổng quan hệ thống công bố năm 2025 cho thấy bằng chứng hiện nay chưa đủ để áp dụng WGS cho mọi trẻ sơ sinh. Bài viết giúp bố mẹ hiểu đúng lợi ích và giới hạn của cách sàng lọc này.

1. Sàng lọc sơ sinh và WGS là gì?

Sàng lọc sơ sinh là xét nghiệm kiểm tra một số bệnh di truyền và chuyển hóa ở trẻ để điều trị trước khi có triệu chứng. WGS (giải trình tự toàn bộ hệ gen) là xét nghiệm đọc toàn bộ ADN của một người.

  • Theo Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus), sàng lọc sơ sinh thường lấy vài giọt máu ở gót chân khi trẻ được 24 giờ đến 7 ngày tuổi.
  • Sàng lọc sơ sinh chỉ kiểm tra một số bệnh, còn WGS có thể tìm biến đổi ở bất kỳ vị trí nào trong bộ gen.

2. Vì sao WGS được kỳ vọng trong sàng lọc sơ sinh?

  • WGS có thể tìm cùng lúc nhiều bệnh hiếm do một gen gây ra (bệnh đơn gen), nên được xem là cách mở rộng sàng lọc sơ sinh.
  • Tại Anh, một dự án lớn (Generation Study) đang dùng WGS để sàng lọc hơn 200 bệnh hiếm ở trẻ sơ sinh.

3. Loạt tổng quan hệ thống về WGS trong sàng lọc sơ sinh đã tìm thấy gì?

Theo một nghiên cứu công bố trên BMJ Medicine (2025), nhóm chuyên gia tại Anh đã tổng hợp các nghiên cứu về năm bệnh hiếm trong danh sách của Generation Study để xem bao nhiêu người mang biến đổi gen sẽ phát bệnh.

Kết quả chính

  • Với năm bệnh này, không có nghiên cứu nào trả lời được câu hỏi về tỷ lệ phát bệnh, độ chính xác, hiệu quả hay tác hại của WGS.
  • Bằng chứng về lợi ích của điều trị sớm còn yếu.
  • Trong các nghiên cứu giải trình tự gen ở trẻ sơ sinh, hơn một nửa số kết quả dương tính không được xác nhận khi theo dõi.
  • Riêng năm bệnh đã mất khoảng bảy tháng rà soát, nên với khoảng 200 bệnh, cách làm này có thể cần hơn 20 năm.
WGS

4. Vì sao kết quả dương tính từ WGS chưa chắc là bệnh?

  • Mang biến đổi gen gây bệnh chưa chắc sẽ phát bệnh, có người mang cùng biến đổi gen đó nhưng không hề có triệu chứng.
  • MedlinePlus lưu ý rằng ý nghĩa của nhiều thông tin trong bộ gen hiện vẫn chưa được biết rõ.
  • Kết quả không được xác nhận có thể khiến bố mẹ lo lắng không cần thiết và dẫn đến những lần theo dõi chưa rõ lợi ích.
  • Nếu triển khai quá sớm, WGS có thể dẫn đến chẩn đoán quá mức cho những trẻ không bao giờ phát bệnh.

5. Nhóm tác giả đề xuất gì cho các nghiên cứu tiếp theo?

  • Cần xác định trước bao nhiêu người mang biến đổi gen sẽ phát bệnh.
  • Các nghiên cứu lớn chỉ nên báo cho bố mẹ những bệnh đã có bằng chứng rõ ràng.
  • Nên đánh giá từng bước, bắt đầu với những bệnh có bằng chứng mạnh.

6. Bố mẹ nên hiểu kết quả này như thế nào?

Bố mẹ cần biết:

Kết luận

  • WGS có tiềm năng mở rộng sàng lọc sơ sinh, nhưng bằng chứng hiện nay chưa đủ để áp dụng cho mọi trẻ.
  • Khó khăn lớn nhất là chưa biết bao nhiêu trẻ mang biến đổi gen sẽ thực sự phát bệnh.
  • Nếu còn băn khoăn về sàng lọc sơ sinh cho con, bố mẹ hãy liên hệ hotline 1900.638.023 để được giải đáp.

Câu hỏi thường gặp

WGS có thay thế được xét nghiệm máu gót chân không?

Chưa, vì bằng chứng hiện nay chưa đủ để dùng WGS sàng lọc chung cho mọi trẻ sơ sinh.

Trẻ mang biến đổi gen gây bệnh có chắc chắn bị bệnh không?

Không, vì có người mang biến đổi gen gây bệnh nhưng không bao giờ có triệu chứng.

Có nên làm WGS cho trẻ khỏe mạnh để biết trước nguy cơ?

Chưa nên tự làm, vì lợi ích chưa được chứng minh còn kết quả có thể gây lo lắng; xét nghiệm gen cho trẻ nên thực hiện theo chỉ định của bác sĩ.

Scroll to Top