Kết quả xét nghiệm máu bình thường, có cần xét nghiệm gen Thalassemia không?
Kết quả xét nghiệm máu bình thường, có cần xét nghiệm gen Thalassemia nữa không? Xét nghiệm máu rất hữu ích để sàng lọc, nhưng một số người mang 1 gen bệnh vẫn có kết quả gần như bình thường. Hiểu rõ giới hạn này giúp vợ chồng không bỏ sót nguy cơ sinh con mắc Thalassemia (tan máu bẩm sinh).
1. Xét nghiệm máu sàng lọc Thalassemia cho biết điều gì?
Hai xét nghiệm máu thường dùng để sàng lọc Thalassemia là công thức máu (xem hồng cầu to hay nhỏ, đậm hay nhạt màu) và điện di huyết sắc tố (xem tỷ lệ các loại huyết sắc tố, chất giúp máu mang oxy).
- Hồng cầu nhỏ và nhạt màu, thể hiện qua chỉ số MCV thấp và MCH thấp, gợi ý một người có thể mang gen Thalassemia.
- Người mang gen beta thalassemia thường có lượng huyết sắc tố A2 (HbA2) tăng trên kết quả điện di.
- Tuy nhiên, hai xét nghiệm này chỉ dựa vào đặc điểm hồng cầu, không đọc trực tiếp gen, nên không cho biết người đó mang biến đổi gen nào.
2. Vì sao kết quả xét nghiệm máu bình thường vẫn có thể mang gen Thalassemia?
Thalassemia do biến đổi ở gen HBA1, HBA2 (gây alpha thalassemia) và gen HBB (gây beta thalassemia). Mỗi người có bốn bản gen alpha.
Mang gen alpha thalassemia thể ẩn
Cơ sở dữ liệu bệnh di truyền của Trung tâm Thông tin Công nghệ Sinh học Quốc gia Hoa Kỳ (GeneReviews) ghi nhận hai điều:
- Người mang một bản gen alpha (thể ẩn) thường có chỉ số máu hoàn toàn bình thường, hoặc hồng cầu chỉ hơi nhỏ.
- Ở người lớn mất một hoặc hai bản gen alpha, kết quả điện di về cơ bản vẫn bình thường, nên xét nghiệm này không phát hiện được họ.
Mang gen beta thalassemia nhưng kết quả không rõ
- Một số biến đổi gen HBB nhẹ cho chỉ số hồng cầu bình thường và HbA2 bình thường hoặc giáp ranh, nên có thể bị bỏ sót khi chỉ làm xét nghiệm máu, theo GeneReviews.
Dễ nhầm với thiếu sắt
- Người mang gen alpha thalassemia dễ bị nhầm với thiếu máu do thiếu sắt, và hai tình trạng này còn có thể xuất hiện cùng lúc, khiến việc chẩn đoán khó hơn.
3. Xét nghiệm gen HBA1, HBA2, HBB giúp gì thêm?
Xét nghiệm gen Thalassemia phân tích trực tiếp ADN để phát hiện biến đổi trên gen HBA1, HBA2 và HBB. Xét nghiệm này giúp:
- Xác nhận có mang gen hay không và tìm đúng biến đổi gen gây bệnh, kể cả biến đổi nhẹ khó thấy trên xét nghiệm máu.
- Kiểm tra người thân trong gia đình theo đúng biến đổi gen đã tìm thấy.
- Làm cơ sở cho xét nghiệm chẩn đoán trước sinh hoặc xét nghiệm di truyền phôi khi thụ tinh trong ống nghiệm, theo chỉ định của bác sĩ.
Bố mẹ cần biết:
- Khi bố và mẹ cùng mang gen beta thalassemia, mỗi lần mang thai con có 25% khả năng mắc bệnh, đúng như ghi nhận của GeneReviews.
- Khi bố và mẹ đều mất ít nhất một bản gen alpha, con có thể mắc alpha thalassemia, kể cả thể nặng (phù thai Hb Bart), theo Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus Genetics).
4. Khi nào nên hỏi bác sĩ về xét nghiệm gen Thalassemia?
Về đối tượng cần tư vấn và xét nghiệm, GeneReviews đưa ra các khuyến nghị sau:
- Vợ hoặc chồng của người đã biết mang gen alpha thalassemia nên được xét nghiệm.
- Người mang gen hoặc có thể mang gen, kể cả thể ẩn, nên được tư vấn di truyền, chủ động lựa chọn phương pháp sinh sản phù hợp..
- Thời điểm phù hợp để xác định nguy cơ di truyền cho con là trước khi mang thai.
Bên cạnh đó, Hội Di truyền và Hệ gen Y học Hoa Kỳ (ACMG) khuyến nghị sàng lọc người mang gen alpha thalassemia cho mọi người đang mang thai hoặc dự định mang thai.
Kết luận
- Xét nghiệm máu là bước sàng lọc ban đầu hữu ích, nhưng không phát hiện được mọi trường hợp mang gen Thalassemia.
- Người mang gen alpha thể ẩn hoặc mang một số biến đổi gen beta nhẹ vẫn có thể có kết quả máu gần như bình thường.
- Nếu gia đình có người mang gen hoặc vợ chồng chuẩn bị mang thai, hãy liên hệ hotline 1900.638.023 để được giải đáp.
Câu hỏi thường gặp
Xét nghiệm máu bình thường có chắc chắn không mang gen Thalassemia?
Không, vì người mang gen alpha thể ẩn hoặc một số biến đổi gen beta nhẹ vẫn có thể có kết quả xét nghiệm máu bình thường.
Người mang gen alpha thalassemia thể ẩn có bị bệnh không?
Thường không, MedlinePlus ghi nhận người mang gen thể ẩn thường không có dấu hiệu hay triệu chứng gì.
Đã biết mình mang gen, vợ hoặc chồng có cần xét nghiệm không?
Có, vì cần biết cả hai vợ chồng có mang gen hay không mới đánh giá được nguy cơ sinh con bị bệnh.
